Pyetje të shpeshta
Pyetje të shpeshta për trashëgiminë
Përgjigje të shkurtra për pyetjet që bëhen më shpesh për trashëgiminë, secila me nenin e Kodit Civil ku bazohet.
Kush trashëgon kur i ndjeri nuk ka lënë testament?
Në radhë të parë trashëgojnë fëmijët dhe bashkëshorti, secili në pjesë të barabarta. Nëse një nga fëmijët ka vdekur para trashëgimlënësit, është bërë i padenjë, ka hequr dorë ose është përjashtuar nga trashëgimia, në vend të tij trashëgojnë fëmijët e tij, të cilët ndajnë mes tyre në pjesë të barabarta pjesën e prindit.
Veç kësaj, bashkëshorti i të ndjerit ka të drejtë të kërkojë pjesën që i takon në pasurinë e përbashkët të fituar me punë gjatë martesës.
Kush trashëgon kur i ndjeri nuk ka lënë fëmijë?
Kur nuk ka fëmijë ose pasardhës të tyre, bashkëshorti trashëgon bashkë me radhën e dytë: prindërit e të ndjerit dhe personat e paaftë për punë që, të paktën një vit para vdekjes, bashkëjetonin me të si anëtarë të familjes dhe në ngarkim të tij. Kur nuk ka as këta, trashëgojnë bashkë me bashkëshortin gjyshi e gjyshja, vëllezërit e motrat dhe fëmijët e vëllezërve e motrave të paravdekur. Në çdo rast bashkëshorti merr gjysmën e trashëgimisë, dhe kur nuk ka trashëgimtarë të këtyre radhëve, e gjithë trashëgimia i mbetet atij.
Nëse nuk ka as bashkëshort, pasuria kalon te të afërmit më të afërt deri në shkallën e gjashtë. Kur nuk ka trashëgimtarë deri në shkallën e gjashtë, trashëgon shteti.
A trashëgojnë fëmijët e lindur jashtë martese dhe fëmijët e birësuar?
Po. Fëmijët e lindur jashtë martese, kur atësia ose mëmësia është njohur rregullisht, dhe fëmijët e birësuar trashëgojnë njësoj si fëmijët e lindur nga martesa. I birësuari nuk trashëgon në familjen e tij të origjinës, dhe as ajo nuk e trashëgon atë.
Si bëhet një testament i vlefshëm?
Testamenti bëhet në një nga dy format: ollograf ose me akt noterial. Testamenti ollograf shkruhet i tëri me dorën e vetë testatorit, me datën (ditën, muajin dhe vitin) dhe me nënshkrimin në fund të disponimeve. Ai mund të depozitohet te noteri për ruajtje. Testamenti me akt noterial redaktohet nga noteri dhe nënshkruhet nga trashëgimlënësi në prani të tij.
Testament mund të bëjë kushdo që ka mbushur 18 vjeç, si dhe gruaja nën këtë moshë kur është e martuar. I mituri nga 14 deri në 18 vjeç mund të bëjë testament vetëm për pasurinë që ka fituar me punën e vet. Nuk mund të bëjë testament personi të cilit i është hequr zotësia për të vepruar me vendim gjykate, as ai që në kohën e bërjes së testamentit nuk është në gjendje të kuptojë rëndësinë e veprimit. Testamenti që nuk është bërë në formën e kërkuar nga ligji është i pavlefshëm.
A mund ta ndryshoj ose ta anuloj testamentin?
Po. Një testament me datë të mëvonshme e lë pa fuqi testamentin e mëparshëm, të tërin ose vetëm në pjesën që nuk pajtohet me testamentin e ri. Testamenti mund të lihet pa fuqi edhe me një deklaratë të trashëgimlënësit në noteri.
A mund ta përjashtoj një fëmijë nga trashëgimia me testament?
Me testament mund të përjashtoni nga trashëgimia ligjore një ose më shumë trashëgimtarë, edhe pa caktuar trashëgimtarë të tjerë. Por nuk mund të përjashtoni fëmijët e mitur, trashëgimtarët e tjerë të mitur që trashëgojnë me zëvendësim, as trashëgimtarët e paaftë për punë kur thirren në trashëgim, dhe as t'ua cenoni në çfarëdo mënyre pjesën që u takon sipas trashëgimisë ligjore, përveç kur janë bërë të padenjë për të trashëguar. Të paaftë për punë janë ata që në kohën e vdekjes nuk kanë mbushur 16 vjeç, ose 18 vjeç kur vazhdojnë mësimet, burrat që kanë mbushur 60 vjeç dhe gratë që kanë mbushur 55 vjeç, si dhe invalidët e grupit të parë dhe të dytë.
Trashëgimtari i përjashtuar në kundërshtim me këtë rregull, ose të cilit i është cenuar pjesa, mund të kërkojë nga trashëgimtarët e tjerë dorëzimin ose plotësimin e pjesës që do t'i takonte pa testament. Kjo pjesë llogaritet mbi të gjithë pasurinë që kishte trashëgimlënësi në kohën e vdekjes, pasi zbriten detyrimet e trashëgimisë.
A mund të heq dorë nga trashëgimia, dhe brenda çfarë afati?
Po. Heqja dorë bëhet brenda 3 muajve nga çelja e trashëgimisë, domethënë nga vdekja e trashëgimlënësit, ose brenda 6 muajve kur trashëgimtari është jashtë shtetit. Ajo bëhet me deklaratë të shkruar që regjistrohet te noteri i vendit ku është çelur trashëgimia, ose me deklaratë noteriale, edhe me prokurë të posaçme.
Nuk mund të hiqni dorë nëse brenda këtij afati jeni sjellë si trashëgimtar; veprimet vetëm për ruajtjen e pasurisë nuk llogariten. Kush ka hequr ose fshehur sende nga trashëgimia mbetet trashëgimtar edhe nëse deklaron heqjen dorë. Deklarata e bërë rregullisht nuk mund të tërhiqet më pas.
A duhet t'i paguaj borxhet e të ndjerit?
Trashëgimtarët përgjigjen për detyrimet e trashëgimisë në përpjesëtim me pjesët e tyre, por vetëm deri në vlerën e pasurisë që kanë marrë nga trashëgimia. Detyrime të trashëgimisë janë borxhet e trashëgimlënësit, shpenzimet e varrimit dhe shpenzimet për ruajtjen dhe administrimin e pasurisë derisa ajo t'u kalojë trashëgimtarëve.
Ku dhe si merret dëshmia e trashëgimisë?
Dëshmia e trashëgimisë, që përcakton kush janë trashëgimtarët dhe pjesët e tyre, lëshohet nga noteri pas paraqitjes së certifikatës së vdekjes. Për trashëgiminë pa testament e lëshon noteri i njësisë vendore ku i ndjeri kishte vendbanimin e fundit. Kur ky vendbanim nuk dihet, e lëshon noteri i vendit ku ndodhet e gjithë pasuria ose pjesa kryesore e saj.
Për trashëgiminë me testament e lëshon noteri te i cili u redaktua testamenti noterial ose u depozitua testamenti ollograf. Kur ka disa testamente, e lëshon noteri i testamentit të fundit.
Si ndahet pasuria e trashëguar midis trashëgimtarëve?
Secili bashkëtrashëgimtar mund të kërkojë ndarjen e pasurisë në çdo kohë, edhe nëse i ndjeri ka urdhëruar ndryshe. Ndarja bëhet me marrëveshje midis trashëgimtarëve, e miratuar me akt noterial. Nëse nuk bien dakord, noteri u paraqet mundësitë ligjore për ndarjen dhe i sqaron për të drejtat dhe pasojat. Nëse as atëherë nuk merren vesh, ndarjen e bën gjykata.
Sa kohë kam për të kundërshtuar një testament në gjykatë?
Padia për pavlefshmërinë e testamentit ose të një disponimi në të ngrihet brenda tre vjetëve nga çelja e trashëgimisë. Mund ta ngrejë trashëgimtari ose çdo person tjetër i interesuar.
Testamenti është i pavlefshëm, ndër të tjera, kur nuk është bërë në formën e kërkuar nga ligji, ose kur është bërë nën ndikimin e mashtrimit, kanosjes, dhunës ose të një lajthimi pa të cilin trashëgimlënësi nuk do ta kishte bërë atë disponim. Kur testamenti shpallet i pavlefshëm, trashëgojnë trashëgimtarët ligjorë.